Αποδοχή ή Αποποίηση Κληρονομιάς & Φορολογική Μεταχείριση

Ενέργειες και Προθεσμίες των Κληρονόμων 

Η αποδοχή ή αποποίηση μίας κληρονομιάς αποτελεί μια διαδικασία με σημαντικές φορολογικές υποχρεώσεις που πρέπει να γίνουν σωστά και εγκαίρως. Σε κάθε περιουσιακό στοιχείο, κινητά, ακίνητα καθώς και άυλα περιουσιακά στοιχεία (απαιτήσεις, πνευματικά δικαιώματα, δικαιώματα ευρεσιτεχνίας κτλ.), η σωστή φορολογική μεταχείριση προστατεύει από πρόστιμα και περιττές επιβαρύνσεις.

Τι πρέπει να γίνει άμεσα μετά τον θάνατο

Η διαδικασία ξεκινά με τα ακόλουθα βήματα:

• Συγκέντρωση δικαιολογητικών (ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικό δημοσίευσης ή μη διαθήκης, πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών-στην περίπτωση διαθήκης απαιτείται και το πρακτικό δημοσίευσης)

• Έλεγχο περιουσιακών στοιχείων (όπως ακίνητα, οχήματα, τραπεζικοί λογαριασμοί, εταιρικές μετοχές/μερίδια)

• Έλεγχο για τυχόν χρέη του εκλιπόντος, ώστε ο κληρονόμος να γνωρίζει τι παραλαμβάνει

• Λοιπά δικαιολογητικά που προβλέπονται σε σχετικές αποφάσεις, ώστε να είναι δυνατός ο προσδιορισμός του φόρου 

Αν και ο θάνατος δηλώνεται πλέον αυτόματα στη ΔΟΥ, υπάρχουν περιπτώσεις που πρέπει να υποβληθεί από συγγενικό πρόσωπο καθώς και να δηλωθούν οι κληρονόμοι στο μητρώο της ΔΟΥ του θανόντα.

Υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς

Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμα MyProperty της ΑΑΔΕ. Η δήλωση μπορεί να υποβληθεί από τον κληρονόμο ή τον κληροδόχο ή τον νόμιμο αντιπρόσωπό του.

Πότε υποβάλλεται η δήλωση φόρου κληρονομιάς

Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται:

• Μέσα σε έξι (6) μήνες από τον θάνατο, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στην Ελλάδα, με δυνατότητα να παραταθεί για τρεις (3) κατ' ανώτατο όριο μήνες, με απόφαση του προϊσταμένου της αρμόδιας Δ.Ο.Υ

• Μέσα σε ένα χρόνο, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στο εξωτερικό ή οι κληρονόμοι του διέμεναν κατά τον χρόνο θανάτου στο εξωτερικό

Πότε ξεκινά η προθεσμία

Η προθεσμία για την υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς κατά κανόνα αρχίζει από:

• Τον θάνατο του κληρονομούμενου για τους εξ αδιαθέτου (χωρίς διαθήκη) κληρονόμους
• Τη δημοσίευση της διαθήκης για τους εκ διαθήκης κληρονόμους/ κληροδόχους
• Τη δημοσίευση στον τύπο της τελεσίδικης δικαστικής απόφασης που κηρύσσει την αφάνεια ενός προσώπου
• Τη λήξη της επιδικίας, τη συνένωση της επικαρπίας με την ψιλή κυριότητα, την είσπραξη των πνευματικών δικαιωμάτων.

Ο φόρος υπολογίζεται:

• Με βάση τη συγγενική σχέση με τον θανόντα
• Την αξία των περιουσιακών στοιχείων
• Τις απαλλαγές και τα αφορολόγητα όρια

Οι στενοί συγγενείς συχνά επωφελούνται από υψηλότερα αφορολόγητα.

Αποδοχή ή Αποποίηση κληρονομιάς

Ο κληρονόμος μπορεί εντός συγκεκριμένων προθεσμιών να:

• Αποδεχθεί την κληρονομιά
• Αποποιηθεί αν υπάρχουν χρέη
• Ή να επιλέξει αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, ώστε να μην επιβαρυνθεί με χρέη πέραν της αξίας της κληρονομιάς.

Στην περίπτωση της αποδοχής και ανάλογα με τα στοιχεία της κληρονομιάς, ενδεικτικά απαιτούνται:

• Διορθωτικές δηλώσεις Ε9 του θανόντα (αν απαιτούνται), πληρωμή τυχόν οφειλών και έκδοση πιστοποιητικών ΕΝΦΙΑ πενταετίας
• Ενημέρωση Ε9 και ενσωμάτωση της ιδιοκτησίας στον ΕΝΦΙΑ από τους κληρονόμους
• Μεταβίβαση μεριδίων εταιριών (όπου απαιτείται)
• Μεταγραφή στο Κτηματολόγιο για ακίνητα
• Δηλώσεις για τραπεζικούς λογαριασμούς

Τα στοιχεία που δηλώνονται στο Ε9

• Νέα ακίνητα που περιήλθαν στον κληρονόμο
• Ποσοστά εξ αδιαιρέτου Οικόπεδα, αγροτεμάχια και βοηθητικοί χώροι
• Οποιαδήποτε μεταβολή στην ακίνητη περιουσία

Μετά την αποδοχή κληρονομιάς, ο κληρονόμος έχει υποχρέωση να ενημερώσει το περιουσιολόγιο (Ε9) ώστε να καταχωριστούν σωστά τα νέα ακίνητα μέχρι την 31 Ιανουαρίου του επόμενου έτους από:

• Την ημερομηνία θανάτου σε περίπτωση εξ αδιαθέτου διαδοχής
• Την ημερομηνία δημοσίευσης διαθήκης για τους εκ διαθήκης κληρονόμους
• Τη πράξη αποδοχής κληρονομιάς που έχει συνταχθεί πριν την παρέλευση της ημερομηνίας αποποίησης και δεν έχει παρέλθει η 31η Ιανουαρίου του επόμενου έτους
• Τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης της κληρονομίας και μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του επόμενου μήνα και επομένως όχι απαραίτητα μέχρι την 31η Ιανουαρίου

Σε περίπτωση καθυστέρησης επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο.

Στην περίπτωση της Αποποίηση κληρονομιάς

Σε περίπτωση που οι κληρονόμοι επιθυμούν να αποποιηθούν την κληρονομιά καλούνται να υποβάλουν τη σχετική αίτηση εντός αποκλειστικής προθεσμίας τεσσάρων (4) μηνών. Η προθεσμία αρχίζει όταν ο κληρονόμος μαθαίνει την επαγωγή και τον λόγο της. Στην επαγωγή από διαθήκη, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης.

Σε περίπτωση που παρέλθει η προθεσμία των τεσσάρων μηνών χωρίς να κατατεθεί αίτηση αποποίησης κληρονομιάς, τότε θεωρείται ότι έχουμε σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς.

Εξαιρέσεις:

• Εάν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία του κατοικία στο εξωτερικό
• Εάν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό

Τότε υπάρχει δυνατότητα αποποίησης της κληρονομιάς εντός ενός έτους.  

Γιατί χρειάζεται φοροτεχνικός

Η σωστή φορολογική μεταχείριση μίας κληρονομιάς καθώς και η σωστή αποτύπωση των περιουσιακών στοιχείων προστατεύει τον κληρονόμο και διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν μελλοντικές επιβαρύνσεις, λανθασμένος ΕΝΦΙΑ ή κάποιο πρόστιμο από δυνητικό φορολογικό έλεγχο.

Η συνεργασία με ειδικούς αποτελεί την καλύτερη επιλογή για μια διαδικασία που θέλει προσοχή, ακρίβεια και γνώση της ισχύουσας νομοθεσίας.

Δαλαμάγκα Κ. Ευγενία

Λογίστρια Φοροτεχνικός Α' τάξης